İçeriğe geç
Menü
Ana SayfaEtiketlerKategorilerKaynaklarKullanıcılarLügatçe
Araçlar
Editöryal KlavyeOkunuş Sistemi
Kategoriler
Özlenen Hayat AnlayışıMütebahhir Dua KitabıGenel

Lügatçe

A

Âişe Şahıs
ö. 58/678 Resulullah'ın eşi; hadis rivayeti ve devamlı, düzenli ibadet telakkisiyle âlim sahâbe olarak anılır.Diğer yazılışlar: Âişe'den, Âişe'nin
Ali Şahıs
ö. 40/661 İslâm'ın dördüncü halifesi; cengâver sahâbe olarak geçer, hilafeti döneminde savaşlar meydana gelmiştir.Diğer yazılışlar: Alî, Ali'nin
Âmir b. Füheyre Şahıs
Hicrette Sevr mağarası çevresinde koyunlarıyla Resulullah'a hizmet eden ve Ebû Bekir'in oğlunun izini silen sahâbe.Diğer yazılışlar: Âmir b. Füheyre'nin

B

Bediüzzaman Said Nursi Şahıs
d. 1294/1877 — ö. 1379/1960 Risale-i Nur külliyatının müellifi; iman, tevekkül ve musibet meselelerindeki görüşleriyle tanınan âlim.
bidat بدعة Terim
Dinde olmayan bir şeyi din gibi takdim etmek; hurafelerle birlikte zikredilir.Diğer yazılışlar: bidat
Bilâl Şahıs
Resulullah'ın müezzini olan sahâbe; Hamrâü'l-Esed seferinde Resulullah'ın emrini ilan eder.Diğer yazılışlar: Bilâl'den

C

cüz'i ihtiyari Terim
Allah'ın insana verdiği iradeyle kişinin kendi fiillerini seçmesi; kaderin ve kulun katkısının birlikte değerlendirilmesini sağlar.Diğer yazılışlar: cüz'i ihtiyari

D

Dâvûd Şahıs
İsrailoğullarının peygamberi; fesat ve lanet kıssasında kavmiyle birlikte anılır.

E

Ebû Bekir Şahıs
ö. 13/634 İslâm'ın ilk halifesi; hicret yolculuğunda Sevr mağarasında Resulullah'a yoldaş olan Sıddîk.Diğer yazılışlar: Ebû Bekir'in
Ebû Eyyûb el-Ensârî Şahıs
ö. 54/674 Hicrette Medine'de Resulullah'ı ağırlayan sahâbe; vefatından sonra okunması vasiyet ettiği dua meşhurdur.Diğer yazılışlar: Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin
Ebû İshâk el-İsferâyinî Şahıs
Büyük günahın tanımına dair görüşüyle tanınan âlim.
Ebû Zer Şahıs
Sadaka ve infakı teşvik eden hadislerde Resulullah'la birlikte yürüyen sahâbe.Diğer yazılışlar: Ebû Zer
ecel أجل Terim
Allah'ın takdir ettiği ölüm vakti; tedbir alınması eceli değiştirmez.Diğer yazılışlar: ecel, ecelin, ecelini
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır Şahıs
ö. 1361/1942 Hak Dini Kur'an Dili tefsirinin müellifi; geniş kapsamlı tefsiriyle tanınan âlim.
Eyyûb Şahıs
Sabır ve teslimiyette örnek gösterilen peygamber; uzun hastalığı ve şifası sabır kıssasıyla anılır.Diğer yazılışlar: Eyyûb'a, Eyyûb'u, Eyyûb'un

F

farz-ı ayin فرض العين Terim
Her Müslüman'ın ayrı ayrı üstlendiği, başkası yerine getirse de kişisel olarak terk edilemeyen farz.Diğer yazılışlar: farz-ı ayin
farz-ı kifaye فرض الكفاية Terim
Toplumun bir kısmı tarafından yerine getirildiğinde bütün toplumun sorumluluğundan düşüğü farz; irşat gibi dinî hizmetler bu sınıftadır.Diğer yazılışlar: farz-ı kifaye, farz-ı kifâye
Firavun Şahıs
Mısır hükümdarı; uluhiyet iddiasıyla zulmeden, sarayının temeline musallat olan karıncalara mağlup olduğu kıssa ile anılır.Diğer yazılışlar: Firavun'a, Firavun'u, Firavun'un

G

gayb الغيب Terim
Görünmeyen ve ancak haber verilmesiyle bilinebilen âlem; rahmetin indirilmesi gibi meseleler burada değerlendirilir.Diğer yazılışlar: gayb, gayba, gaybi, gaybı
gıyabi dua Terim
Bir Müslümanın yokluğunda onun hakkında dua etme; kabulü ümit edilen dualardandır.
gıybet الغيبة Terim
Bir Müslümanın hoşuna gitmeyecek bir durumun, onun yokluğunda arkasından konuşulması; kişiyi ayıplamak demektir.Diğer yazılışlar: gıybet, Gıybeti, gıybetini

H

Hamza Şahıs
ö. 3/625 Hz. Peygamber'in amcası; İslâmiyet'in kılıcı diye anılan, Uhud'da şehit düşen sahâbe.
Hasan Şahıs
ö. 50/670 Hz. Ali'nin oğlu; ehli beytten, halifelik döneminde siyasi tartışmalarda anılan şahsiyet.
haslet Terim
İnsanın karakterine yerleşmiş güzel huy ve vasıf; infak ve Allah için sevme gibi dinî meziyetler için kullanılır.Diğer yazılışlar: haslet, hasleti, hasletidir, hasletimiz, hasletimizin, hasletler, hasletleri
haşir البعث Terim
Ölümden sonra insanların diriltilip hesap için huzura çıkarılması; bahar ve sabah küçük örnekleriyle anlatılır.Diğer yazılışlar: haşir, Haşirdir
havf-reca خوف ورجاء Terim
Allah'ın azabından korkma ile rahmetini ümit etme arasındaki dengenin korunması; sağlıklı dinî hayatın ölçüsü sayılır.Diğer yazılışlar: havf-reca
Hazkîl Şahıs
İsrailoğullarından peygamber; uzun süre günah işlemeden ibadet ettiği rivayet edilen dört zattan sayılır.
heva الهوى Terim
Nefsin kötü arzu ve istekleri; Allah'ın emri yerine konduğunda imanı rencide eder.Diğer yazılışlar: heva, hevasına
hidayet الهداية Terim
Allah'ın kulunu doğru yola yönlendirmesi; ibadet ve günlük davranışlarda ölçü olacak yol göstermesi.Diğer yazılışlar: hidayet, hidayete, hidâyetin, hidayette
Hûd Şahıs
'Âd kavmine gönderilen peygamber; kavmini Allah'tan bağışlanma dilemeye ve tövbeye çağırmıştır.
Hüseyin Şahıs
ö. 61/680 Hz. Ali'nin oğlu; ehli beytten, hakkında yürütülen siyasi sürecin İslâm dünyasında uzun ihtilaflara yol açtığı şahsiyet.Diğer yazılışlar: Hüseyin'e

İ

İbn Abbâs Şahıs
ö. 68/687 Tefsir ilminde öncü olan sahâbe; büyük günahın sınırına dair görüşüyle bilinir.
icmali iman Terim
Kısa ve özet bilgiyle yetinilen, derinleşmemiş iman mertebesi.Diğer yazılışlar: icmali iman
ihlas الإخلاص Terim
Amel ve iyilikleri yalnız Allah rızası için, gösteriş ve başka maksatlardan arınmış biçimde yapma.Diğer yazılışlar: ihlas, ihlası, ihlasın, ihlasla, ihlasta
iltica الالتجاء Terim
Dua ve niyazla Allah'a sığınma ve O'ndan medet umma.Diğer yazılışlar: iltica
İmam Gazâlî Şahıs
d. 450/1058 — ö. 505/1111 İhyâ'sı başta olmak üzere ahlak ve ilm-i hal eserleriyle tanınan âlim.
İmam Mâlik Şahıs
d. 95/711 — ö. 179/795 Muvatta sahibi; fıkıh ve hadis âlimi.
intisap انتساب Terim
Allah'a bağlanıp Onun kudretine dayanma; şahsî kuvveti aşan işlerin başarılmasını sağlar.Diğer yazılışlar: intisap
irşat الإرشاد Terim
İnsanları hayra çağırmak ve doğru yola yönlendirmek; müminlerin birbirine karşı görevlerindendir.Diğer yazılışlar: irşat
israf الإسراف Terim
Malın ve nimetin lüzumsuz yere harcanması; bereketi kaldırır.Diğer yazılışlar: israf, israflar
istiğfar الاستغفار Terim
Allah'tan günahların bağışlanmasını dileme; tövbenin vazgeçilmez parçası.Diğer yazılışlar: istiğfar, istiğfara, istiğfarla
istikamet الاستقامة Terim
Doğru ve düzgün yol üzere, ifrat ve tefritten uzak yaşamak; Peygamber'in de tavsiye ettiği hâl.Diğer yazılışlar: istikamet, istikamete, istikameti, istikametinde, istikamette, istikametteki, istikametten

K

kader القدر Terim
Allah'ın ezelden bilip her şeyi ölçü ve programına göre takdir etmesi.Diğer yazılışlar: kader, Kader-i, kaderde, kaderdedir, kaderdir, Kadere, kaderi, kaderin, kaderinde, kaderinin
kanaat القناعة Terim
Eldeki ile yetinme hâli; bir hazine olarak nitelenir ve hırsı frenler.Diğer yazılışlar: kanaat, kanaattir
Kârûn Şahıs
Servetiyle kibre kapılan, hakkında toprağın öfkelendiği kıssa ile anılan zengin.Diğer yazılışlar: Kârûn'a
kaza القضاء Terim
Kaderde yazılı olanın Allah'ın izniyle yaratılıp meydana gelmesi; kaderin gerçekleşmesi hâli.Diğer yazılışlar: kaza, kazadan, kazadır, Kazaları, kazası
küfür الكفر Terim
Allah'ın birliğini, peygamberleri ve dinin hakikatlerini inkâr etme.Diğer yazılışlar: küfür, küfürlerinden, küfürlerinin

L

latife لطيفة Terim
Ruhun ince his, idrak ve sezgi kudreti; dua ve ibadetle ilgili hallerde birlikte anılır.Diğer yazılışlar: latife, latifelerin
levh-i mahfûz لوح المحفوظ Terim
Allah'ın ilminde geçmiş, gelecek ve bütün hadiselerin yazılı olduğu hakiki kütük.Diğer yazılışlar: levh-i mahfûz, levh-i mahfûzda
Lût Şahıs
Kavminin şehirlerinin altının üstüne gelmesiyle helak olduğu bildirilen peygamber.Diğer yazılışlar: Lût'un

M

maraz مرض Terim
Hastalık; özellikle ahlakî ve manevi bozulmayı, ruh sağlığını tehdit eden hâli anlatmak için kullanılır.Diğer yazılışlar: maraz, marazı, marazına
marifetullah معرفة الله Terim
Allah'ı bilme ve tanıma; insanın dünyadaki en büyük hedefi olarak nitelenir.Diğer yazılışlar: marifetullah
Mehmet Vehbi Efendi Şahıs
d. 1285/1869 — ö. 1373/1954 Hulâsatü'l-Beyân tefsirinin müellifi olarak tanınan âlim.
menfi ibadet Terim
Günah ve haram olan işlerden sakınmak yoluyla yapılan ibadet; musibet ve belalara teslim olmak da buna dahildir.Diğer yazılışlar: menfi ibadet, menfi ibadetten
Meryem Şahıs
Kur'ân'da iffetiyle anılan, Hz. Îsâ'yı doğuran mukaddes kadın.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî Şahıs
d. 604/1207 — ö. 672/1273 Mesnevî şairi; ölümün mümin için şeb-i arûs oluşunu anlatan sözüyle tanınır.Diğer yazılışlar: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin
muhasebe محاسبة Terim
Ölüm gelmeden önce nefsin hesaba çekilmesi; günah ve sevapların gözden geçirilmesi.Diğer yazılışlar: muhasebe, muhasebesi, muhasebeye
murakabe مراقبة Terim
Kulun kendini Allah'ın gözetimi altında bilerek nefsinin durumunu sürekli kontrol etmesi.Diğer yazılışlar: murakabe
musibet المصيبة Terim
İnsanı sıkan, üzen felaket ve bela; mümin için imtihan ve yükselme vesilesi sayılır.Diğer yazılışlar: musibet, musîbet-i, Musibete, musibeti, musibetidir, musibetin, musibetinin, musibetle, musibetler, musibetlere, musibetleri, Musibetlerin, musibetlerle, musibette, musibetten

N

nefis النفس Terim
İnsanın kendine dönük, kötülüğü emreden yanı; imanı rencide eden tehlikelerden biri olarak zikredilir.Diğer yazılışlar: nefis, nefisleriniz, nefisten, nefistir
Nemrûd Şahıs
Uluhiyet iddia eden, zulümde haddi aşan tarihî hükümdar; burnuna giren sivrisinek sebebiyle hizmetçisinin tokmağıyla ölür.Diğer yazılışlar: Nemrûd'u
nisap النصاب Terim
Zekâta müteselsil sayılması için malda bulunması gereken asgari miktar ve süre.Diğer yazılışlar: nisap
Nûh Şahıs
Tufan kıssasının peygamberi; kavminin helâkı musibet örneği olarak anılır.Diğer yazılışlar: Nûh'un

O

Osman Şahıs
ö. 35/656 İslâm'ın üçüncü halifesi; hilafeti döneminde meydana gelen iç karışıklıklar (fitne) ile anılır.

Ö

Ömer Şahıs
ö. 23/644 İslâm'ın ikinci halifesi; umre izni ve gıyabi dua hadislerinde sahâbe olarak anılır.Diğer yazılışlar: Ömer'e

R

rabıta رابطة Terim
Kalbin Allah'a bağlanması; iman nurani bir rabıta olarak nitelenir.Diğer yazılışlar: rabıta
riya الرياء Terim
İbadet ve iyilikleri insanlara gösteriş için yapmak; ihlası bozan hastalıklardandır.Diğer yazılışlar: riya, riyadan
rububiyet الربوبية Terim
Allah'ın âlemi yaratıp terbiye ve idare etmesi; kulların buna karşı edepli olması gerekir.Diğer yazılışlar: rububiyet

S

Sa'lebe Şahıs
Zenginlik için Resulullah'a ısrarla dua ettirilen, neticede zor durumda kalan sahâbe.Diğer yazılışlar: Sa'lebe'nin
sadaka الصدقة Terim
Zekâtın dışında Allah rızası için verilen mal ve iyilik; gizli verilmesi daha faziletli sayılır.Diğer yazılışlar: sadaka, sadakadan, sadakadır, sadakalar, sadakaları, sadakaların, sadakalarınızı, sadakan, Sadakayla
salavat Terim
Hz. Peygamber'e salât ve selâm getirme; duaya başlarken ve bitirirken okunması tavsiye edilir.Diğer yazılışlar: salavat
Sâlih Şahıs
Semûd kavmine gönderilen; taştan yaratılan devenin öldürülmesi üzerine kavminin helak olduğu peygamber.Diğer yazılışlar: Salih, Sâlih'in
sekine سكينة Terim
Kur'ân okunduğunda ve müminler toplandığında kalbe inen huzur ve sükûnet.Diğer yazılışlar: sekine, sekinedir
sû-i edep سوء الأدب Terim
Kötü ve yakışmayan davranış; Allah'ın rububiyetine karşı imtihan tarzı hareket etmek de buna örnektir.Diğer yazılışlar: sû-i edep
suizan سوء الظن Terim
Başkası hakkında kötü düşünme ve kötüye yorma; sahibinin kendisine de döndüğü söylenir.Diğer yazılışlar: suizan
sünnet-i seniyye Terim
Hz. Peygamber'in yaşayışı, tavsiye ve adabı; edep ve insan terbiyesinin kaynağı olarak nitelenir.Diğer yazılışlar: sünnet-i seniyye, Sünnet-i seniyyenin, sünnet-i seniyyesini, sünnet-i seniyyeye, sünnet-i seniyyeyi
Sürâka b. Mâlik Şahıs
Hicret sırasında Resulullah'ı ele geçirmeye kalkışan, her hamlesinde ata binip tökezleyince pes eden kabile üyesi.

Ş

şeriat الشريعة Terim
Allah'ın kullarına koyduğu dinî hükümler bütünü; görünür yönü zâhir-i şeriat olarak anılır.Diğer yazılışlar: şeriat, şeriatın
Şuayb Şahıs
Kur'ân'da kıssası geçen peygamber; kavminin helâkı musibet örneği olarak anılır.Diğer yazılışlar: Şuayb'ın

T

ta'dil-i erkân تعديل الأركان Terim
Namazda rükû, secdeler ve diğer bölümleri gereğine uygun yerine getirme.Diğer yazılışlar: ta'dil-i erkân
tahkiki iman Terim
Araştırma ve incelemeye dayanan, şüphe ve vesveselerden arınmış, kalbe ve duygulara yerleşmiş sağlam iman.Diğer yazılışlar: tahkiki iman
taklidi iman Terim
Araştırmadan başkalarından görerek sahip olunan iman; tahkiki imanın alt mertebesi.Diğer yazılışlar: taklidi iman
takva التقوى Terim
Allah'ın yasaklarından sakınıp emirlerine uyma kaygısıyla yaşama; günahlardan korunmayı amaçlayan dinî duyarlılık.Diğer yazılışlar: takva, takvadır
tecdid-i iman تجديد الإيمان Terim
Gaflet ve günahlarla zayıflayan imanın tazelenmesi; imanın her an yenilenmeye ihtiyacı olduğu kavramı.Diğer yazılışlar: tecdid-i iman
tefviz التفويض Terim
Sebeplere başvurduktan sonra işi Allah'a bırakma; tefviz vazifeyi terk etmek, yani tembellik değildir.Diğer yazılışlar: tefviz, tefvîz-i
teslim التسليم Terim
Allah'ın takdir ve iradesine boyun eğme hâli; tevekkülün basamağı olarak zikredilir.Diğer yazılışlar: teslim, teslimi
tevhit التوحيد Terim
Allah'ın birliğini kabul edip yalnız O'na ibadet etme; dua ve teslimiyetin de dayanağıdır.Diğer yazılışlar: tevhit
Tirmizî Şahıs
ö. 275/892 Sünen sahibi hadis âlimi; altı kitaptan sayılan Sünen'i derleyen râvi.Diğer yazılışlar: Tirmizî'de

U

ubudiyet العبودية Terim
Kulun Allah'a ibadet, taat ve kullukta bulunması; insanın asıl vazifesi olarak nitelenir.Diğer yazılışlar: ubudiyet, ubudiyeti, ubudiyetime, ubudiyetimiz
uluhiyet الألوهية Terim
Yalnız Allah'a mahsus ilahlık sıfatı; başkasının buna ortak koyması şirktir.Diğer yazılışlar: uluhiyet, uluhiyetten

Ü

ünsiyet أنس Terim
Tanışma, alışma ve samimiyet; imanla kâinatla kurulan sıcak ilişki için kullanılır.Diğer yazılışlar: ünsiyet

V

Vahşî Şahıs
Hz. Hamza'yı şehit eden; günahlarının affedilebileceğine dair ayetin kendisiyle ilgili olduğu rivayet edilen kişi.Diğer yazılışlar: Vahşî'nin, Vahşî'ye
vehim الوهم Terim
Olmayana varlık süsü verme; bilgisizlik ve imanî meselelerden uzaklıkla güçlenen yanlış zan.Diğer yazılışlar: vehim
vesvese وسواس Terim
Nefsin ve şeytanın kalbe düşürdüğü şüphe, kuruntu ve tereddüt; imanı zayıflatıcı etkisi vardır.Diğer yazılışlar: vesvese, vesveseler, vesveseye, vesveseyi
Veysel KASAR Şahıs
Doç. Dr.; Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kelam Anabilim Dalı öğretim üyesi.

Y

yeis يأس Terim
Ümitsizlik; müminin kapılmaması gereken, moral ve gayreti kıran hâl.Diğer yazılışlar: yeis, Yeise
Yûsuf Şahıs
Kur'ân'da kıssası anlatılan peygamber; Züleyha'nın tuzağı karşısında nefsin imtihanını sabırla aşmasıyla anılır.Diğer yazılışlar: Yûsuf'un
Yûşa' Şahıs
İsrailoğullarından peygamber; uzun süre günah işlemeden ibadet ettiği rivayet edilen dört zattan sayılır.

Z

zekât الزكاة Terim
Belli varlık miktarına ulaşan Müslüman'ın mallarından belirli bir kısmını hak sahiplerine vermesi farz ibadeti.Diğer yazılışlar: zekât, Zekâtı, Zekâtın, zekâtla, zekâtlarda, zekâtları, Zekâtların, zekâtlarında, Zekâtta
Zekeriyyâ Şahıs
Kur'ân'da salih ameliyle anılan peygamber; seksen yıl günah işlemeden ibadet ettiği rivayet edilen dört zattan sayılır.
züht الزهد Terim
Dünyevi lezzet ve süslerden uzak durma; takvayla birlikte zikredilen ahlakî hâl.Diğer yazılışlar: züht